مرتضى مطهرى
112
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
« ادبيات نوين فارسى ( فارسى مخلوط با لغات عربى ) ناشى از شورش بر ضد اسلام يا عربى نبود . مضمونهاى زرتشتى كه در شعر آمده است وابسته به شيوهء راسخ زمان بوده و نبايد آن را نشانهء ايمان مردم به آيين زرتشت دانست . افسوس گذشته خوردن در آن روزگار بسيار رواج داشت ؛ بويژه در ميان شاعرانى كه روحى حساس داشتند اين اندوه گذشته معمولتر بود اما ديگر بازگشت به گذشته ناشدنى بود . زبان فارسى نوين يكى از زبانهاى اسلامى همپايهء عربى گشته بود . شك نيست كه اكنون اسلام از تكيه بر زبان عربى بىنياز گشته بود . ديگر اسلام داراى ملتهاى بسيار و فرهنگى جهانى گشته بود و ايران در گرداندن فرهنگ اسلامى نقشى بزرگ داشت . » مستر فراى در صفحهء 400 كتاب خود دربارهء ورود واژههاى عربى به زبان فارسى و تأثيرات آن ، تحت عنوان « آغاز زندگى نوين ايران » چنين مىگويد : « در برخى فرهنگها زبان بيشتر از دين يا جامعه در ادامه يافتن يا برجاى ماندن آن فرهنگ اهميت دارد . اين اصل با فرهنگ ايران راست مىآيد ، زيرا كه بىشك در پيوستگى زبان فارسى ميانه ( فارسى عهد ساسانى ) و فارسى نوين ( فارسى دورهء اسلامى ) نمىتوان ترديد روا داشت . با اينهمه ايندو يكى نيستند . بزرگترين فرق ميان اين دو زبان راه يافتن بسيارى واژههاى عربى است در فارسى نوين كه اين زبان را از نظر ادبيات نيرويى بخشيده و آن را جهانگير كرده است و اين برترى را در زبان پهلوى نمىتوان يافت . براستى كه عربى فارسى نوين را توانگر ساخت و آن را تواناى پديدآوردن ادبياتى شكوفان بويژه در تهيهء شعر ساخت ، چنان كه شعر فارسى در پايان قرون وسطى به اوج زيبايى و لطف رسيد . فارسى نوين راهى ديگر پيش گرفت كه قافله سالار آن گروهى مسلمانان ايرانى بودند كه در ادبيات عرب دست داشتند و نيز به زبان مادرى خويش بسيار دلبسته بودند . فارسى نوين كه با الفباى عربى نوشته مىشد در سدهء نهم ميلادى در مشرق ايران رونق گرفت و در بخارا پايتخت دودمان سامانى گل كرد . » در صفحهء 402 راجع به استفادهء شعر فارسى از عروض عربى چنين مىگويد : « در ساختن شعرهاى نوين فارسى روش كهن را با افاعيل عربى